ՀԱՅՈՑ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ՀԻՄՆԱՀԱՐՑԵՐ ՀԵՌԱՎԱՐ ԴԱՍԸՆԹԱՑ
Հայոց պատմության հիմնահարցեր. Համահայկական կամուրջ՝ հեռավար կրթության հարթակում
2019 թվականից մեկնարկած «Հայոց պատմության հիմնահարցեր» կրթական նախաձեռնությունը, որի հեղինակն է պատմաբան Մհեր Հովհաննիսյանը, դարձել է յուրօրինակ հարթակ Սփյուռքի և Հայաստանի հայության համար: Անվճար հեռավար այս դասընթացը նպատակ ունի հաղթահարել աշխարհագրական խոչընդոտները՝ հայերին զինելով պատմական գիտելիքներով և վերլուծական գործիքակազմով։
Նախաձեռնությունը սկիզբ է առել 2019 թվականին՝ որպես Դոնի հայ երիտասարդական միությանն ուղղված կրթական ծրագիր։ Սկզբնական շրջանում այն նախատեսված էր մեկ ուսումնական տարվա համար, սակայն ծրագրի հանդեպ հետաքրքրությունը ստիպեց հեղինակին վերանայել ձևաչափը։ Մշակվեց արդյունավետ մոդել՝ երկու շաբաթվա ընթացքում (շաբաթ և կիրակի օրերին) 4 դասի միջոցով հայոց պատմության առանցքային հիմնահարցերի համապարփակ ներկայացում։
Ծրագրի աշխարհագրությունը ընդգրկում է աշխարհի տարբեր անկյուններ՝ Հայաստան, Վրաստան, Ռուսաստան, Էստոնիա, Իսպանիա, Մեծ Բրիտանիա, Ֆրանսիա, Գերմանիա, Հոլանդիա, Ավստրիա, Հունաստան, Լիբանան, Սիրիա, Իրան, Եգիպտոս, ԱՄՆ, Կանադա, Արգենտինա։ Մինչ օրս անցկացվել է 16 դասընթաց՝ ավելի քան 400 մասնակցի ընդգրկմամբ։ Հատկանշական է, որ սկզբնապես Սփյուռքի համար նախատեսված ծրագիրը հետագայում սկսեց ներգրավել նաև Հայաստանից դիմողների, ինչը դասընթացը վերածեց համահայկական կրթական կամուրջի։ Զուգահեռաբար, իրականացվել է նաև «Հայոց պատմություն․ տեսություն, դասավանդման մեթոդաբանություն, հմտություններ» ծրագիրը, որը ուղղված է Սփյուռքի կրթօջախների ուսուցիչներին՝ ապահովելով գիտելիքների և մեթոդաբանության սիներգիա։
Ծրագրի կարևորությունը դժվար է գերագնահատել։ Այն ոչ միայն գիտելիքի փոխանցման միջոց է, այլև ազգային ինքնության պաշտպանության մեխանիզմ։ Պատմական աղավաղումների և տեղեկատվական մարտահրավերների դարաշրջանում հայոց պատմության գիտական և հիմնավորված իմացությունը դառնում է անվտանգային կարևոր բաղադրիչ։ Մասնակիցների արձագանքները վկայում են, որ դասընթացը օգնել է նրանց ոչ միայն ավելի լավ հասկանալ անցյալը, այլև կիրառել քննադատական մտածողության անհրաժեշտ գործիքները՝ սեփական դիրքորոշումները ձևավորելիս։
«Մեր այս նախաձեռնությունը լոկ պատմական դասախոսությունների շարք չէ, այլ ազգային ինքնության պահպանման և սերունդների միջև կապի ամրապնդման մի ուղի։ Երբ աշխարհի տարբեր ծայրերից հայ երիտասարդները միավորվում են հայրենի պատմության հիմնահարցերը քննարկելու, մենք կառուցում ենք միասնական մտավոր դաշտ, որը մեր ապագայի հիմքն է։ Հպարտ եմ, որ այս տարիների ընթացքում հնարավորություն ենք ունեցել հարյուրավոր հայրենակիցների տալու պատմական ճշմարտությունն ինքնուրույն վերլուծելու բանալիները»,- նշում է Մհեր Հովհաննիսյանը։
16 դասընթացների արդյունքում ձևավորվել է մի համայնք, որտեղ հայրենաբնակ և սփյուռքահայ երիտասարդները փոխանակում են իրենց փորձառությունը։ Հաջորդական մասնակցության դեպքերը վկայում են ծրագրի հանդեպ ունեցած բարձր վստահության մասին։ Ապագայում նախատեսվում է ընդլայնել թեմատիկ շրջանակները և ներգրավել նոր հարթակներ՝ ապահովելով հայոց պատմության ուսուցման շարունակականությունը և որակը։
Կարևոր ձեռքբերումներից է նաև այն, որ դասընթացի ավարտով կապը մասնակիցների հետ չի ընդհատվում․ հեղինակը շարունակում է հետևել նրանց հետագա հաջողություններին և պահպանել ջերմ, գործընկերային շփում։